Poniższy artykuł powstał we współpracy z renomowaną Kancelarią amerykańską BROWNSTEIN
ALERT DLA KLIENTÓW BROWNSTEIN, 20 LUTEGO 2026, tłumaczenie Halcyon
Podczas konferencji prasowej w Białym Domu po południu 20 lutego prezydent Trump zapowiedział, że podpisze dziś rozporządzenie wprowadzające 10% cło na podstawie Sekcji 122 oraz zainicjuje kilka postępowań w ramach Sekcji 301 i innych przepisów w celu przeciwdziałania nieuczciwym praktykom handlowym.
Halcyon: Doniesienia z soboty wskazują na podniesieniu stawki cła z 10% do 15%. Sytuacja jest dynamiczna.
W skrócie
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
W wyrokach w sprawach Trump v. V.O.S. Selections oraz Learning Resources v. Trump Sąd Najwyższy orzekł, że ustawa International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) nie upoważnia prezydenta do nakładania ceł. Sędziowie uznali, że przyznane w IEEPA uprawnienie do „regulowania importu” nie może być interpretowane jako delegacja wyłącznej kompetencji podatkowej Kongresu. Orzeczenie unieważnia wprowadzone przez administrację Trumpa 10% cło bazowe oparte na IEEPA, cła wzajemne oraz cła związane z przeciwdziałaniem przemytowi fentanylu, co stanowi istotną zmianę w dotychczasowej strategii opartej na nadzwyczajnych środkach handlowych.
Skutek
Większość ceł opartych wyłącznie na IEEPA jest obecnie nieważna prawnie, a miliardy dolarów pobranych należności celnych mogą podlegać roszczeniom o zwrot, choć Sąd nie rozstrzygnął kwestii mechanizmu zwrotów. Kluczowe reżimy celne pozostają jednak nienaruszone, w szczególności te wprowadzone na podstawie Sekcji 232 (bezpieczeństwo narodowe) oraz Sekcji 301 (nieuczciwe praktyki handlowe). Oznacza to, że znaczące cła z okresu pierwszej kadencji prezydenta Trumpa oraz obowiązujące obecnie taryfy na stal, samochody i import z Chin pozostają w mocy. Agencje federalne oraz Sąd Handlu Międzynarodowego będą musiały ustalić sposób prowadzenia postępowań dotyczących zwrotów.
Perspektywy
Administracja najprawdopodobniej zwróci się ku alternatywnym podstawom ustawowym, w tym Sekcjom 232, 301, 122 oraz 338, aby kontynuować realizację celów polityki handlowej opartej na taryfach. Sekcja 122 może zostać wykorzystana do szybkiego przywrócenia części ceł, jednak jest to rozwiązanie tymczasowe i ograniczone czasowo. Sekcje 232 i 301 prawdopodobnie posłużą jako podstawa długofalowej polityki celnej. Kongres sygnalizuje zainteresowanie ponownym umocnieniem swojej konstytucyjnej kompetencji w zakresie handlu. Interesariusze powinni monitorować nowe działania taryfowe, potencjalne postępowania handlowe, negocjacje z partnerami handlowymi oraz wytyczne wydawane przez U.S. Customs and Border Protection (CBP) oraz Departament Skarbu dotyczące zwrotów.
Zalecane działania
Podmioty dotknięte unieważnionymi cłami opartymi na IEEPA powinny rozpocząć przygotowania do potencjalnych wniosków o zwrot poprzez zebranie dokumentacji importowej i celnej, oczekując na wytyczne CBP i Departamentu Skarbu. Po uchyleniu administracyjnego zawieszenia postępowań przez Sąd Handlu Międzynarodowego sprawy dotyczące zwrotów będą kontynuowane, dlatego kluczowe jest zrozumienie terminów i wymogów proceduralnych. Należy również monitorować działania administracji w kierunku alternatywnych podstaw prawnych (Sekcje 232 i 301) oraz ocenić ich potencjalny wpływ na łańcuchy dostaw.
Tło sprawy
IEEPA przyznaje prezydentowi uprawnienie do reagowania na „nietypowe i nadzwyczajne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego, polityki zagranicznej lub gospodarki Stanów Zjednoczonych” po ogłoszeniu stanu nadzwyczajnego. Historycznie ustawa ta była wykorzystywana do nakładania sankcji, zamrażania aktywów lub blokowania określonych transakcji zagranicznych.
Praktyka ta uległa zmianie, gdy prezydent Trump uznał import fentanylu i jego prekursorów za stan nadzwyczajny i 1 lutego 2025 r. powołał się na IEEPA w celu nałożenia ceł na import z Kanady, Meksyku i Chin. Następnie ogłosił odrębny stan nadzwyczajny w związku z deficytem handlowym USA i wprowadził powszechne 10% cło bazowe oraz cła wzajemne wobec wybranych państw.
Sądy niższych instancji uznały te działania za niezgodne z prawem. Sprawy trafiły do Sądu Najwyższego, który 20 lutego 2026 r. wydał ostateczne rozstrzygnięcie.
Omówienie orzeczenia
Sąd Najwyższy uznał, że IEEPA nie daje prezydentowi kompetencji do nakładania ceł. Choć ustawa pozwala na „regulowanie importu” w czasie stanu nadzwyczajnego, pojęcie to nie obejmuje uprawnienia do nakładania podatków ani ceł, które Konstytucja wyraźnie powierza Kongresowi (Artykuł I). Sąd podkreślił, że w niemal 50-letniej historii IEEPA żaden prezydent nie wykorzystywał jej do wprowadzania ceł.
Większość sędziów uznała również, że sprawa podlega tzw. doktrynie „Major Questions”, ponieważ dotyczy kwestii o fundamentalnym znaczeniu gospodarczym i politycznym. W takich przypadkach wymagana jest wyraźna delegacja ustawowa, której w IEEPA brak.
Sąd odrzucił argumenty odwołujące się do wcześniejszych ustaw lub precedensów wojennych. Uznał, że ani Trading with the Enemy Act, ani wcześniejsze orzeczenia nie stanowią podstawy do rozszerzającej interpretacji IEEPA.
Wpływ na obowiązujące cła
Cła unieważnione:
- 10% cło bazowe,
- Cła wzajemne nakładane na poszczególne państwa,
- Cła związane z przeciwdziałaniem przemytowi fentanylu.
Cła pozostające w mocy:
- Cła na podstawie Sekcji 232 (m.in. 50% na stal, aluminium i miedź; 25% na samochody, pojazdy ciężkie, drewno),
- Cła na podstawie Sekcji 301 na towary z Chin.
Alternatywne podstawy prawne
Administracja zapowiedziała wykorzystanie następujących przepisów:
- Sekcja 232 ustawy Trade Expansion Act z 1962 r. – pozwala na nakładanie ceł w związku z zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego po przeprowadzeniu dochodzenia przez Departament Handlu.
- Sekcja 301 ustawy Trade Act z 1974 r. – umożliwia nakładanie ceł odwetowych wobec nieuczciwych praktyk handlowych.
- Sekcja 338 ustawy Tariff Act z 1930 r. – pozwala na nałożenie dodatkowych ceł do 50% wobec państw dyskryminujących handel USA (dotąd nie była stosowana).
- Sekcja 122 ustawy Trade Act z 1974 r. – umożliwia tymczasowe (do 150 dni) wprowadzenie ceł do 15% w przypadku poważnego deficytu handlowego.
- Sekcja 201 ustawy Trade Act z 1974 r. – przewiduje tymczasową ochronę krajowych branż zagrożonych wzrostem importu.
Zwroty
Cła oparte na IEEPA wygenerowały miliardy dolarów wpływów. Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął jednak, czy zwroty są obowiązkowe ani w jaki sposób mają być realizowane. Sędzia Brett Kavanaugh w zdaniu odrębnym wskazał, że problem zwrotów może mieć poważne konsekwencje dla Skarbu Państwa.
Po wydaniu wyroku postępowania przed Sądem Handlu Międzynarodowego dotyczące zwrotów będą kontynuowane. Sąd ten odegra kluczową rolę w ustaleniu zasad i zakresu zwrotów.
Reakcje
Prezydent Trump zapowiedział wykorzystanie alternatywnych podstaw prawnych i podpisanie rozporządzenia wprowadzającego 10% cło globalne na podstawie Sekcji 122. Zapowiedział również kolejne dochodzenia w ramach Sekcji 301.
Część ustawodawców Partii Demokratycznej przyjęła wyrok z zadowoleniem, wskazując na przywrócenie kompetencji Kongresu. Niektórzy Republikanie również poparli orzeczenie, podkreślając konstytucyjną rolę władzy ustawodawczej w zakresie polityki handlowej.
Kolejne kroki
Sytuacja pozostaje dynamiczna. Administracja może szybko ogłosić nowe cła na alternatywnych podstawach prawnych. CBP oraz Departament Skarbu mogą wkrótce opublikować wytyczne dotyczące procedur zwrotów.
Podmioty zainteresowane powinny już teraz przygotować strategię ewentualnych roszczeń o zwrot, gromadzić dokumentację i monitorować działania administracji.
Zastrzeżenie
Niniejszy dokument ma charakter informacyjny i dotyczy niedawnego orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawie ceł nałożonych na podstawie IEEPA. Nie stanowi porady prawnej. W przypadku pytań dotyczących treści dokumentu lub potrzeby uzyskania porady prawnej należy skontaktować się z wymienionymi prawnikami lub stałym doradcą kancelarii Brownstein Hyatt Farber Schreck, LLP. W niektórych jurysdykcjach niniejsza komunikacja może być uznawana za reklamę.
Komentarz doradcy z Polski – Agnieszka Kisielewska, doradca podatkowy, Partner odpowiedzialny za praktykę ceł i akcyzy w Halcyon | Tax. Customs. Legal.
Z perspektywy polskich przedsiębiorców wyrok Sądu Najwyższego USA ma istotne znaczenie praktyczne zarówno w kontekście potencjalnych zwrotów ceł, jak i przyszłej struktury ryzyk kontraktowych w handlu z rynkiem amerykańskim.
Szczególną uwagę powinni zwrócić eksporterzy realizujący dostawy do USA na warunkach Incoterms DDP (Delivered Duty Paid). W tym modelu to sprzedający ponosi odpowiedzialność za odprawę importową oraz zapłatę należności celnych w kraju przeznaczenia. Jeżeli polski eksporter był formalnym importerem w USA (Importer of Record) i to on uiszczał cła oparte na IEEPA, to właśnie on – a nie amerykański odbiorca – może być podmiotem uprawnionym do dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych należności.
W praktyce warto zweryfikować, kto był wskazany jako importer w zgłoszeniach celnych, kto faktycznie poniósł ekonomiczny ciężar cła oraz czy umowy przewidują mechanizmy korekty ceny w przypadku zmian taryfowych. W przypadku braku odpowiednich klauzul może powstać spór co do tego, komu przysługuje zwrot – eksporterowi czy odbiorcy.
Istotna sytuacja dotyczy również przedsiębiorców, którzy przemieszczali własne towary do magazynów zaopatrzeniowych w USA, prowadzili sprzedaż poprzez spółkę zależną w Stanach Zjednoczonych lub korzystali z modelu konsygnacyjnego czy struktur typu call-off stock lub fulfillment stock. Jeżeli towar był importowany przez polską spółkę lub jej podmiot powiązany, a cła zostały zapłacone przy wprowadzeniu do obrotu, potencjalne roszczenia o zwrot mogą przysługiwać temu podmiotowi, który dokonał zgłoszenia importowego i faktycznie zapłacił należności.
W takich przypadkach konieczna jest analiza struktury grupy kapitałowej, statusu podmiotu jako Importer of Record, przepływów finansowych i księgowych dotyczących zapłaconych ceł oraz możliwości korekty rozliczeń między podmiotami powiązanymi.
Należy podkreślić, że mimo unieważnienia ceł opartych na IEEPA administracja USA zapowiedziała wykorzystanie alternatywnych podstaw prawnych, takich jak Sekcje 232, 301 czy 122. Oznacza to, że ryzyko regulacyjne w relacjach handlowych z USA pozostaje wysokie, a zmiany taryfowe mogą być wprowadzane szybko, choć w niektórych przypadkach tymczasowo.
Z perspektywy polskich eksporterów zasadne jest przeprowadzenie przeglądu umów handlowych pod kątem klauzul dotyczących zmian prawa i ceł, weryfikacja stosowanych warunków Incoterms, ocena czy model DDP pozostaje optymalny przy obecnej zmienności regulacyjnej, przygotowanie dokumentacji do ewentualnych roszczeń zwrotowych oraz bieżące monitorowanie komunikatów amerykańskich organów celnych i Departamentu Skarbu.
Kluczowe pytanie, które każdy eksporter powinien sobie obecnie zadać, brzmi: kto był formalnym importerem i kto zapłacił cło? Odpowiedź na to pytanie będzie determinować prawo do ewentualnego zwrotu, rzeczywisty wpływ wyroku na wynik finansowy przedsiębiorstwa oraz konieczność dostosowania modelu handlowego na przyszłość.
W obecnym otoczeniu regulacyjnym handel z USA wymaga nie tylko analizy celnej, lecz także ścisłej koordynacji między działem sprzedaży, finansami, logistyką oraz doradcami prawnymi i podatkowymi.
Kto?
Kluczowe pytanie praktyczne
Najważniejsze ustalenie brzmi: kto był formalnym importerem i kto zapłacił cło?
To determinuje:
– prawo do ewentualnego zwrotu,
– ryzyko sporów z kontrahentem,
– skutki księgowe i podatkowe,
– konieczność zmiany modelu handlowego w przyszłości.
Mimo unieważnienia ceł opartych na IEEPA ryzyko regulacyjne w relacjach handlowych z USA pozostaje wysokie, dlatego rekomendowane jest bieżące monitorowanie sytuacji oraz dostosowanie modeli kontraktowych i logistycznych do zmiennego otoczenia prawnego.
